Nordlandsbanen: Hell Stasjon – Polarsirkelen, ontwerp en bouw

met de trein over de poolcirkel

Ontwerp en bouw: Hans Peters Modelspoorteam de Maaslijn. Bouwperiodes: november 2018 – mei 2019 en oktober 2019 tot nu. De detaillering is nog gaande, toch alvast foto’s. De meest recente van september 2020. Alle foto’s zijn zonder achtergrondfoto; deze zorgt straks voor meer diepte en het totaalplaatje.

Deze pagina beschrijft de bouw van de Noorse modelspoorbaan met motieven van de Nordlandsbanen in het hoge noorden van Noorwegen. Ingegaan wordt op de eerste ideeën, het ontwerp en de stand van zaken.

Hell Stasjon op de nieuwe Noorse baan, waar een dagtrein wacht op vertrek.
Een personentrein komt op het Saltfjellet uit de sneeuwtunnel en passeert de poolcirkel.

Voor meer gedetailleerde informatie met foto’s van het grootbedrijf over de thema’s en treinen op de baan verwijs ik graag naar de pagina: Nordlandsbanen Hell Stasjon en Polarsirkelen (svp aanklikken).

Korte kenschets van de baan

De modelspoorbaan Nordlandsbanen: Hell stasjon – Polarsirkelen gaat over de langste spoorlijn van Noorwegen, de Nordlandsbanen. De baan laat de overgang zien van het ruige fjelllandschap van de poolcirkel naar het onverwacht groene landschap meer zuidelijk op de Nordlandsbanen. De scenery, met gebouwen en landschapsdelen, is nagenoeg helemaal zelf gebouwd aan de hand van tekeningen, foto’s en verkenningen ter plekke. Een modelspoorbaan met vele rijdende Noorse treinen én met de mogelijkheid tot rangeren en stoppen bij een station.

Kenmerken van de modelspoorbaan

Hans Peters presenteert de modelspoorbaan samen met leden van MST de Maaslijn op tentoonstellingen. Deze baan is privé-eigendom van Hans Peters.

De modelspoorbaan over de Nordlandsbanen (aanklikken voor achtergrondinformatie) in noord Noorwegen kent twee hoofdthema’s: 1. Hell Stasjon met een aftakking naar de Meråkerbanen en 2. Polarsirkelen waar de treinen over de poolcirkel rijden. De spoorbrug over de Dalselv bij de Nordranafjord vormt het verbindende element tussen de twee hoofdthema’s. Opzij van het station ligt de onderhouds- en locomotievenloods met draaischijf naar voorbeeld van Majavatn. Deze is zo bijzonder van vorm dat die een plek op de baan verdient.

Hell Stasjon vanuit de lucht gezien, met een trein getrokken door een NOHAB Di3 615 met rijtuigen type B3 in syste design uit de jaren 1990.

Noord-Noorwegen is het land van de Sami (aanklikken voor achtergrondinformatie). Op de baan uitgewerkt in de vorm van een klein museum naar origineel voorbeeld van Gállogieddi. In details komt wonen, werken en recreatie in noord Noorwegen terug. Met een haventje, meerdere boothuisjes, Landwinkel Bakketun, woningen Klungreset, Kjerringøy en Mo I Rana.

Een houttransporttrein op het Saltfjellet

Fotomateriaal, tekeningen en documentatie is in de loop der jaren al bijeengebracht, overigens zonder dat het plan voor deze baan er al was. Plattegronden van gebouwen waren gemakkelijk te vinden op de Noorse topografische kaart, die vrij beschikbaar is. Door een enthousiaste Noorse modelspoorder zijn tekeningen van de (stations)gebouwen, die langs de Nordlandsbanen staan, toegestuurd. Rollend materieel was al deels voorhanden, ook binnen ons team. Aanschaf van nieuw (deels 2e hands) materieel bleek geen groot probleem. Er zijn wat dat betreft nog wel een paar wensen.

Plattegrond van de baan

De lengte van het landschappelijk gedeelte van de baan is 6 meter bij een hoogteverschil van 90 cm. Dit deel van de baan is tot 1 meter diep. Net buiten het gedetailleerde deel van de baan staat een fiddle yard. Het 7-sporige opstelstation aan de achterkant van de baan zorgt voor een gevarieerde treinenloop. Het benodigde oppervlak tijdens tentoonstellingen is circa 12.50 x 4.50 meter.

Noord Noorwegen in de zomerdag: groene dalen, helderblauw water en besneeuwde bergtoppen; hier die van van de Lyngsalpan (aanklikken voor achtergrondinformatie).

Van idee tot ontwerp

Ontwerpcriteria

Begin 2015 was de Noorse baan Flåmsbana Berekvam voor het eerst op een tentoonstelling te zien. Aan die baan is bijna 2 jaar gewerkt. Er kwamen vele positieve reacties. Op heel wat tentoonstellingen was deze baan vervolgens te zien. En nog steeds. Er verschenen filmpjes van op You Tube en artikelen in modelspoortijdschriften. Dit alles heeft geleid tot het plan voor een nieuwe Noorse modelspoorbaan:

  1. Modelspoorbaan over een Noorse spoorlijn die niet eerder als tentoonstellingsbaan is gebouwd.
  2. Met aansprekende motieven en verhalen.
  3. Niet handelend over zuid Noorwegen; ons teamlid Tonny van Loon bouwt hierover al aan Tolofjord.
  4. Voldoende foto’s en tekeningen te verkrijgen; ook voor bebouwing en landschap.
  5. Treinen die op die lijn rijden of gereden hebben, als model te koop tegen redelijke prijzen.
  6. Omvang van het transport (in kisten) ongeveer gelijk aan die van Flåmsbana Berekvam
  7. Zoveel mogelijk hergebruik van delen van Flåmsbana Berekvam, zoals opstelstation en onderstel.
  8. In 2 jaar tijd te bouwen.

In de afgelopen jaren tijdens vakanties in Noorwegen heb ik daar diverse leuke motieven gezien, die geschikt zijn voor een modelspoorbaan. De eerste gedachte was om de kruising van de poolcirkel op het Saltfjellet na te bouwen, in een ruig landschap. Na wat ontwerpwerk was de slotsom dat dit als solitaire baan te saai zou worden.

Een aantal vakantiehuisjes met op de achtergrond het stationsgebouw van Hell. De vakantiegangers moeten nog komen.

Vervolgens zijn de mogelijkheden onderzocht om het station van Dombås, beginpunt van de Raumabanen met draaischijf, locomotievenloods, vele sporen en 2 tunnels te bouwen. Dit project zou te groot worden. Van Dombås is overigens al een vaste modelspoorbaan gebouwd door Lolke Bijlsma.

De Nordlandsbanen is een bijzondere lijn met veel motieven. En met bijna 730 km de langste spoorlijn van Noorwegen. Die baan is bij velen nog onbekend. Tijd om dit te veranderen. Langs de Nordlandsbanen ligt een mysterieus en aansprekend station, namelijk Hell (Hell stasjon in het Noors). Een aantrekkelijk motief. Met een aftakking naar Zweden via de Meråkerbanen. Een eerste schets leerde dat dit prima te combineren is met de kruising van de poolcirkel (Polarsirkelen in het Noors). En dat dit een goed beeld zou geven van het afwisselende landschap, met noordelijk het ruige poolcirkelgebied en zuidelijk de vriendelijke groene dalen met station Hell.

Boothuisjes langs spoorlijn en fjord in de buurt van Mo I Rana

Verhalen uitgebeeld op de baan

Noord Noorwegen een landsdeel met onverwacht veel verhalen

Dit landsdeel van Noorwegen staat niet alleen maar vol met bomen, maar zit ook vol met verhalen, die terugkomen in details op de baan. Verhalen over:

  • de aanleg, die maar liefst 60 jaar duurde van eerste schop in de grond tot ingebruikname volledige lijn.
  • de bijzondere treinen, die men alleen maar in Noorwegen kon tegenkomen, zoals het transport van twee nieuwe auto’s naast elkaar op een twee-assige wagon.
  • Hell Gods Expedition: een mysterieuze plek op de Nordlandsbanen.
  • de poolcirkel, die in de tijd gezien verschuift.
  • de Sami, de oorspronkelijke bewoners van Lapland, die de folklore in stand houden met traditionele kleurige kleding en traditionele muziek, de joik.
  • de rood geverfde huizen met verf uit het ertsafval van de kopermijnen van Falun in Zweden.
  • de vakantiehuizen, waarvan elke Noor er (schijnbaar) eentje heeft.
  • de oude Amerikaanse auto’s uit de 60-er en 70-er jaren: een veel verspreide hobby in het weekend.
Hell Gods Expedition, waarschijnlijk de meest gefotografeerde goederenloods ter wereld. Nog steeds trekt deze loods mensen aan uit de hele wereld. De rode kiosk in de typisch Noorse vorm, is voor de verkoop van ijs. Noren zijn echte ijseters.

Bebouwing baan

De detaillering is nog gaande, toch alvast foto’s. De meest recente van september 2020. Zonder achtergrondfoto; deze zorgt straks voor meer diepte en het totaalplaatje.

Station Hell

Het station Hell met goederenloods Hell Gods Expedition heeft al een plekje op de baan gevonden. Het sporenplan is gebaseerd op de situatie dat hier nog meerdere sporen en twee perrons lagen. Waarbij voor het treinverkeer in noordelijke richting, er zowel voor de Nordlandsbanen als voor de Meråkerbanen een uitgaand spoor ligt. Vanaf de stationssporen is de draaischijf met locomotievenloods Majavatn bereikbaar.

Hell Stasjon met goederenloods Hell Gods expedition. De sporen langs het station zijn van de Nordlandsbanen. De voorste sporen zijn de aankomst- en vertreksporen van de Meråkerbanen naar Zweden. Het tussenperron is conform voorbeeld uitgevoerd in hout met een lager deel langs het spoor.
Stasjon Hell met een trein getrokken door een NOHAB diesellocomotief type Di3. Tot 1992 was dit station nog vol in bedrijf.

Polarsirkelen (verdere tekst en foto’s volgen)

Het gedeelte van de baan met de Polarsirkelen laat het ruwe landschap op Saltfjellet zien. Met een sneeuwtunnel en het monument dat de poolcirkel markeert. De sneeuwtunnel is geheel uit hout naar origineel voorbeeld en in een slechte onderhoudstoestand rond het jaar 2000. Recente foto’s van het voorbeeld laten de nog verdergaande afbrokkeling van de constructie zien.

De verbindende factor: brug Dalselv met boothuisjes en haventje (verdere tekst en foto’s volgen)

De spoorbrug over de rivier Dalselv aan het Nordranafjord verbindt op de modelspoorbaan de twee hoofdthema’s met elkaar. Deze relatief korte brug is gebouwd naar het originele voorbeeld. De brug is gebouwd in de 2e wereldoorlog en bleek nogal wat mankementen te hebben. Zo moesten de landhoofden worden verstevigd. De rails liggen op een schijnbaar los gedeelte, waar ook de leuningen aan vastzitten.

Foto’s baan in aanbouw

Landhandel en woonhuizen

De woonhuizen Klungreset, Kjerringøy en Mo I Rana zijn in bewerking. De Landhandel Bakketun anno 1956 is praktisch gereed; deze wacht nog op de binnenverlichting en details zoals regenpijpen. Van al deze gebouwen is overigens eerst een kartonnen proefmodel gemaakt om te zien hoe deze overkomt op de modelspoorbaan.

Onderhouds- en locomotievenloods

De onderhouds- en locomotievenloods Majavatn is het volgende zelfbouwproject. Hiervan is de eerste fase gereed, namelijk een kartonnen proefmodel. Deze komt op de meest rechtse module. De draaischijf wordt bekleed met houten planken dicht gemaakt.

Draaischijf, onderhouds- en locomotievenloods Majavatn

Sami museum

Op de lijst staan verder nog de gebouwen van het Sami-museum. Dit museum omvat een boerderijwoning, een grote stal en diverse bijgebouwen. Uiteraard zal de Sami-vlag te zien zijn.

De vlag van de Sami.

Stasjon Hell

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is IMG_0515-765x1024.jpg
Een foto van de stationssporen in aanleg; bij het station varieert het aantal sporen van 2 tot 5. Het middenperron bestaat uit houten planken, in de vorm zoals die jarenlang in Hell in gebruik was.

Saltfjellet

Een personentrein komt uit de sneeuwtunnel op het Saltfjellet. Zoals alles op de baan gebouwd naar origineel voorbeeld. De foto laat de eerste bouwfase van de sneeuwtunnel zien, helemaal uitgevoerd in hout.
Het dak dat bestaat uit golfplaten die op foto overigens niet gemonteerd zijn, zodat de houten constructie binnenin goed te zien is.

Inzet treinen

tekst volgt

Gebruikte materialen bij bouw modelspoorbaan

tekst volgt

Colofon

Ontwerp modelspoorbaan en bouw landschapsgedeelte: Hans Peters.
Opstelmodule, bedieningslessenaar en computersturing: leden van MST de Maaslijn.
Rollend materieel: Tonny van Loon en Hans Peters. Met dank aan Eddy van Anita Decor. En aan Styrkar Braathen en andere enthousiaste Noorse modelspoorders voor de verstrekte informatie en voor de hulp.

Tekst en foto’s: Hans Peters. Bron statistisch materiaal: BaneNOR, NSB, Jernbanemuseum Hamar en gesprekken met Noorse modelpoorders.

Links naar interessante films en andere sites

Zie you tube hans peters railroad movies voor meer beelden van de spoorwegen in Noorwegen

Nordlandsbanen 2009-2019 met personen- en goederentreinen

Dovre- en Nordlandsbanen Oppdal, Otta, Ringebu en Dombås van Dovrebanen. Daarna Verdalsøra, Trofors, Mosjøen, Mo I Rana, The Arctic Circle, Fauske en Bodø van Nordlandsbanen

Nordlandsbanen deel 1 en deel 2  van DuE hobbyfilmer

Klein stukje Nordlandsbanen van de NRK noorse televisie

Passage poolcirkel op de Nordlandsbanenin 2012

Di 4 in voorspan Di 3 Nohab in 1990 met personentreinen Di 4 en Di 3 Nohab op de Nordlandsbanen in 1993

Opening gehele lijn in 1962 nog in zwart wit. Nordlandsbanen cabinerit 2009 en 2014 in de winter, minutt for minutt beide bijna 10 uur film

Met de stoomtrein op de Nordlandsbanen tot Lønsdal op Saltfjellet en verder per bus naar Bodø in 1948 met de titel Nordlandsbanen tot Bodø! Film gemaakt door Norsk Film en NSB in 1948 over de plannen en werkzaamheden om de Nordlandsbanen-route naar Bodø te voltooien. Op 10 december 1947 openden de Nordlandsbanen het stuk van Dunderland in Rana naar Lønsdal op de Saltfjellet, een stuk dat voornamelijk werd gebouwd met behulp van Sovjet- en Servische krijgsgevangenen. De film concentreert zich op het werk dat onderweg is op de laatst geplande route, via Saltdal naar Rognan, Fauske, Tverlandet en Bodø. Van Wilhelm Bjørset