Flåmsbana Berekvam – fjordlandschap in optima forma

deMaaslijn-Baan-Logo-Medium-Berekvam Flåmsbana Berekvam

fjordlandschap in optima forma

Ontwerp baan en bouw landschapsgedeelte: Hans Peters. Opstelmodule en computersturing: leden van MST de Maaslijn. Rollend materieel: Tonny van Loon en Hans Peters.

Korte kenschets van de modelspoorbaan

De baan Flåmsbana Berekvam is volledig naar origineel voorbeeld gebouwd. De gebouwen en scenery zijn zelfbouw en aan de hand van tekeningen, foto’s en verkenning ter plekke in model nagebouwd.

In de schaal 1:87 is het station Berekvam met omgeving te zien. Een echt stukje Noorwegen met typisch Noorse (spoorweg)gebouwen. Op de baan rijden de originele treinen van de Flåmsbana van nu en van vervlogen jaren, uiteraard in model. Deze baan is privé-eigendom van Hans Peters. Hans Peters presenteert deze baan samen met leden van MST de Maaslijn op tentoonstellingen.m_S1470036a

[This really looks and feels like Norway. Romsås Leiligheit Noorwegen april 2015]

[ Har sett den kjempe fin!. Styrkar Braathen Noorwegen april 2015]

Historie Flåmsbana

De NSB (Noregs StatsBaner, Noorse spoorwegen) heeft een uitgebreid spoorlijnennet vanuit het zuiden tot boven de poolcirkel. Hemelsbreed meer dan 1000 km. De fjorden, bergen en meren zorgen voor een schitterend en afwisselend landschap. Volgens velen ligt ‘swerelds mooiste treinreis in het Flåmsdalen aan een uitloper van de Sognefjord in het fjordengebied van Noorwegen. Deze intussen zeer toeristische Flåmsbana, de spoorlijn van Myrdal naar Flåm, is 20 km lang en daalt meer dan 800 m langs besneeuwde toppen en watervallen naar het uiteinde van de Sognefjord in de provincie Aurland in Noorwegen. Het overgrote gedeelte van de spoorlijn heeft een helling van 55 promille (1:18), wat erg steil is voor een adhesiebaan.

m_berekvam-4 Eind 1800 is al onderzoek gedaan naar een verbinding tussen de spoorlijn van Oslo naar Bergen en de Sognefjord. Na vele plannen is uiteindelijk gekozen voor het tracé, zoals dat nu nog in het Flåmsdalen ligt. De baan heeft normaalspoor met adhesietractie. De trein gaat door vele tunnels. De bouw is in de twintiger jaren van de vorige eeuw begonnen.  Pas in de tweede wereldoorlog reed de eerste goederentrein op het spoor, getrokken door een stoomlokomotief. Later gevolgd door personentreinen.  Volgens het “Slutrapport” van de NSB uit 1960 werd de lijn op 1 mei 1942 geopend voor normaal regulier treinverkeer. In de zestiger jaren werd de lijn nog met sluiting bedreigd, maar in 2013 maakten volgens gegevens van de lokale VVV meer dan 700.000 passagiers gebruik van deze verbinding. In 2019, 6 jaar later, is de grens van 1 miljoen verkochte tickets met 400 stuks overschreden.

Speciaal voor de Flåmsbana werden elektrische locomotieven van de serie El 9 gebouwd om het eveneens elektrisch aangedreven materieel BM64 van de Hardangerspoorlijn te vervangen. Ook werden de roodbruine railbussen van de serie Bm 61 gebruikt. Ook de typen Bm 65, Bm 67 en Bm 91 zouden hier hebben gereden. In de oorlog werd besloten om niet met de railbussen verder te gaan, maar met locs en rijtuigen te gaan rijden. Speciaal voor deze lijn werd daarom de elektrische lok van de serie El 9 gebouwd. Van de locomotieven El 9 staat nu een exemplaar in het spoorwegmuseum in Flåm.

De locomotieven El 9  werden in de tachtiger jaren vervangen door locomotieven van de serie El 11. Deze reden samen met treinstellen van het type Bm 69, die nog steeds op het spoorwegnet van de NSB te zien zijn. Begin 90-er jaren reden er enkele jaren blauwe Zweedse treinstellen van de Storstockholms Lokaltrafik (SL) serie X10.

m_S1470038atreinstel Bm69 in de rode kleurstelling- jaren 90

Eind 90-er jaren is voor een andere oplossing gekozen: de sandwichtrein. Deze bestaat uit 6 rijtuigen met aanvankelijk een locomotief van de serie El 17 aan de voor- en achterzijde van de trein. De El 17 met de nummers 2227 t/m 2232 heb ik in de loop der jaren op de Flåmsbana gespot. Al dit materieel op de Flåmsbana was groen van kleur. Het materieel had opschriften in diverse talen,  zoals “a masterpiece of engineering” en “steiging von 1:18”. De loks en rijtuigen hebben overigens kortere tijd nog in de oorspronkelijke rode kleur gereden.  Inmiddels is de El 17 vervangen door grijze El 18 lokomotieven, een type dat ook in Zwitserland rijdt. De rijtuigen zijn groen gebleven maar hebben nieuwe logo’s gekregen; de deuren zijn nu zilverkleurig. In 2016 stond nog een groene lokomotief El 17 in Flåm op het spoor, kennelijk als reserve.

In de winter zijn de treinen hier aanzienlijk korter dan in de zomer. 1 lok is dan voldoende. Werktreinen en goederentreinen rijden regelmatig op deze lijn. Gecombineerde goederen- en personentreinen komen ook nu nog voor.

m_L1006931 - KopieRobel onderhoudstrein nadert station Berekvam  Foto:FWL (Franz Wiebelt)

De bovenleiding is volgens het wisselstroomsysteem. Dit komen we trouwens ook in het buurland Zweden, maar bijvoorbeeld ook in Duitsland tegen. Op delen van de Flåmsbana hebben de bovenleidingsmasten een antiklim voorziening.

Het tussenstation Berekvam ( in het Noors : Berekvam holdeplass ) is het enige punt in de spoorlijn waar de op- en neergaande treinen elkaar kunnen kruisen. Het station Berekvam ligt op ongeveer 1o km vanaf  het station Myrdal in de zogeheten Bergenspoorlijn en op ongeveer 350 km vanaf het station Oslo. Op dit station werd, als laatste in Noorwegen, het treinverkeer en de spoorwegovergang met vlaggen geregeld. Het station Berekvam ligt op een hoogte bijna 350 meter.

Modelspoorbaan

Van de Flåmsbana is het station Berekvam met omgeving in model nagebouwd in de schaal 1 :87.  De situatie is rond het jaar 2000. De modulaire samenstelling vergemakkelijkt het transport  in een bestelbusje. De lengte van het gedetailleerde gedeelte van de baan is 360cm bij een hoogteverschil van 90cm. De baan is 100cm diep, waardoor het Noorse landschap goed tot zijn recht komt. Het benodigde oppervlak is 8.00 x 4.50 meter, zonder de TV-hoek. Deze vraagt een extra lengte van 2.00 meter. Het totaal komt dan uit op 10.00 x 4.50 meter. Het 7-sporige opstelstation aan de achterkant van de baan zorgt voor een gevarieerde treinenloop.

m_S1470018a

m_S1470039aOp de baan worden treinstellen en getrokken treinen ingezet, die daadwerkelijk op deze lijn rijden of gereden hebben. Waaronder de historische treinstellen van de types Bm 65, Bm 67 en Bm 91. Bijzonder is de Bm64, die oorspronkelijk gebouwd was voor de Hardangerspoorlijn. Aan het blauwe Zweedse treinstel van de Storstockholms Lokaltrafik (SL) serie X10 wordt gewerkt. Ook worden de iets modernere treinstellen van het type Bm 69 in een helderrode of bruine kleurstelling ingezet. De Bm 69 is nu nog steeds op het spoorwegnet van de NSB te zien zijn. Echter nu rood met grijs.  Voor de getrokken treinen staan de types El 9 en El 11. De huidige sandwichtreinen hebben zowel vooraan als achteraan een lok. Tot 2015 van de serie El 17 en nu van de serie El 18. Ook zag men hier de bekende Nohab dieselloks in de NSB-uitvoering, vele typen personenrijtuigen (waaronder met houten opbouw), goederenwagons en onderhoudsmaterieel. De Robel onderhoudstrein is een bekende verschijning op de Flåmsbana; deze trein ziet men ook overal elders in Noorwegen. De modeltreinen rijden digitaal en computergestuurd.  d

De bovenleidingsmasten hebben op de antiklim voorziening, die typisch is voor de Flåmsbana. Ter hoogte van het station staan zowel enkelvoudige masten als centrale masten tussen de beide sporen voor.      

Paarden en schapen werden vervoerd in speciale wagons, die ook in Berekvam werden in- en uitgeladen.

m_L1006979 - Kop_bearb - Kopie Schapentrein Foto: FWL

Ontmoeting van de groene El 9 Flåmsbana lokomotief met de grijze EL 10; dit was in werkelijkheid alleen maar in de zomer van 2014 te zien. In dat jaar werden de groene loks buiten dienst gesteld. Nu ziet men nog uitsluitend de grijze loks.

c

_2015-03-31 Kaarst Berekvam H0 IMG_1936 EdHBm69 in rode en roodbruine uitvoering – eind jaren 90  Foto: EdH  (Ed Hendrickx)

_2015-03-31 Kaarst Berekvam H0 IMG_1939 EdHalet op de groene seinvlag  Foto: EdH

_2015-03-31 Kaarst Berekvam H0 IMG_1941 EdH

Robel onderhoudstrein  Foto: EdH 

Het sporenplan bevat aan de voorzijde de stationssporen. Zowel de op- en neergaande treinen komen aan op het station. Na een korte wachttijd vertrekken beide weer. Slechts aan de zijde van het stationsgebouw is een (kort) perron. In – en uitstappen kan daardoor alleen in de neergaande trein. Zoals in het eerste land met spoorwegen, Engeland, wordt ook hier links gereden.

m_S1470028a

 

 

 

 

 

 

 

baanwachterswoning in standaard bouwwijze van de NSB


m_S1450005aEl 11 met autotrein – jaren 80

De achtergrond bestaat uit rotsen en een begroeiing van loofbomen en struiken, zoals die hier in het Flåmsdalen nog groeien. Deze begroeiing gaat over in de achtergrondfoto. Deze achtergrondfoto is ter plekke gemaakt.

m_S1470010aEl 9 met gemengde goederen-personentrein – roodbruin jaren 70-80

De verdere detaillering bestaat onder andere uit een waterval, een houten brug, werkende seinvlaggen, velden met lupine (de meest voorkomende wilde bloemen in Noorwegen) en andere bloemen. Schapen en fjordpaarden ontbreken niet. Elanden kom je in heel Noorwegen tegen, dus ook hier. En uiteraard ook het station en de aanwezige bebouwing zoals een twee-onder-1-kap baanwachterswoning (volgens de standaard bouwwijze van de NSB) en een boerderij met schuren en stallen. Allemaal naar origineel voorbeeld in het Flåmsdalen.  Let ook op de origineel Noorse verkeersborden en kentekens op de auto’s. En op de houthakker die een boom inklimt.

m_S1470020a

m_S1470027aEl 9 roodbruin

m_S1470032a 

m_S1470016a

De basis voor de modules vormt populierentriplex en roofmate, zodat het gewicht beperkt blijft. Het railmateriaal is van Lima/Rivarossi code 83 met een profielhoogte van 2,1 mm. Deze rails is overigens al jaren niet meer in de handel, maar was bij de bouwer nog volop voorhanden.

INTERMODELLBAU 2016

L1006941 - Kopie aaastukje van het opstelstation aan de achterzijde van de baan

Het opstelstation is 7-sporig, ook modulair gebouwd. Het railmateriaal hierop is van Roco. De opstellengte voor de treinen is tenminste 3 meter. De grootste treinlengte is overigens circa 2.00 meter.

Deze baan kwam tot stand dankzij de bijdragen in de bouw van de teamleden van ModelSpoorTeam de Maaslijn. Met dank aan Eddy van Anita Decor, Jeco AB, Ed Hendrickx, Franz Wiebelt, Romsås Leiligheit, Styrkar Braathen en Mike van Raaij. Speciale dank aan de mensen van het spoorwegmuseum in Flåm voor hun verhalen.

Hans Peters