Nordlandsbanen – met de trein over de poolcirkel

Nordlandsbanen met de trein over de poolcirkel

Ontwerp en bouw: Hans Peters

Korte kenschets modelspoorbaan

Een nieuwe Noorse modelspoorbaan in aanbouw, waar de treinen over de poolcirkel rijden. Deze baan wordt gebouwd naar originele voorbeelden van de Nordlandsbanen en Meråkerbanen uit het noorden en smalle gedeelte van Noorwegen. De Nordlandsbanen, van Trondheim naar Bodø, heeft een lengte van 730 km. Wie in Oslo aankomt moet eerst nog 550 km per spoor reizen naar Trondheim. Net na Trondheim, bij Hell, begint de Meråkerbanen naar Zweden. De nieuw samengestelde film over de Nordlandsbanen laat U kennis maken van de treinen op de Nordlandsbanen. De Noorse spoorwegen (NSB) heeft een kort filmpje gemaakt over deze spoorlijn. Meer informatie over de Nordlandsbanen en de ontwikkeling van de spoorwegen in Noorwegen is te vinden op de pagina Spoorlijnen in noord Noorwegen  en de pagina Historie Noorse spoorwegen van deze site.

tip: woorden in kleur in de tekst bevatten een link naar een andere pagina of site met meer gegevens

De Nordlandsbanen is echter ook en vooral een verhaal over landschappen. De spoorlijn volgt de kustlijn en gaat door groen beboste dalen. Een spoorlijn met tunnels, hoge watervallen, kolkende rivieren en weidse landschappen. Met hutten waaraan Noorse vlaggen wapperen. Op de modelspoorbaan ziet U het ruige landschap van de poolcirkel, dat langzaam overgaat in het voor velen onverwacht groene landschap elders op de Nordlandsbanen.

Deze baan is privé-eigendom van Hans Peters. Hans Peters presenteert deze baan samen met leden van MST de Maaslijn op tentoonstellingen. De kenmerken van de nieuwe Noorse modelspoorbaan zijn in de tabel samengevat.

Een modelspoorbaan met zeven verschillende motieven

1. Polarsirkelen. De ruige hoogvlakte van de poolcirkel, het Saltfjellet, met een sneeuwtunnel en natuurlijk een heus monument dat de poolcirkel markeert.

markering passage poolcirkel

Vele stroompjes met water monden uit een een beek, die naar het fjord voert. Een glooiend en rotsachtig terrein met de kale toppen.ergens in dit landschap passeert de trein van de Nordlandsbanen de poolcirkel

een diesellocomotief type Di 4 met personenrijtuigen type B5 op het Saltfjellet

2. Dalselv. Het ruige landschap gaat over in een meer groen landschap, waar tijdens de zomer de seringen in bloei staan. Met berkenbomen en een typische brug, waarvan er meerdere liggen in de Nordlandsbanen.

spoorbrug over de Dalselv

Anderhalve kilometer ten zuiden van Mo i Rana lag ook een station met dezelfde naam Dalselv. Dit station, geopend maart 1942, werd in mei 1958 gedegradeerd tot een halteplaats. Nog tot 1 januari 1989 kon men hier in- en uitstappen. Het stationsgebouw, ontworpen door NSB Arkitektkontor, werd in 1974 gesloopt.

3. Rood geverfde boothuisjes aan het fjord bij Mo I Rana dicht tegen de spoorlijn aangebouwd met een kleine aanlegplaats

boothuisjes langs fjord en spoorlijn

4. Station Hell  Een mysterieuze plek op de Nordlandsbanen, alleen al vanwege de naamgeving van de goederenloods van Hell: Hell Gods Expedition. Vanwege deze benaming bezoeken veel engelstalige toeristen deze plek. Het station is vanaf 1992 onbemand. De treinen stoppen sinds 2018 langs een nieuw aangelegd perron, iets ten westen van het stationsgebouw uit 1902. De begane grond is in gebruik als wachtkamer en als kantoorruimte voor de Bane NOR (afsplitsing van de NSB). De bovenverdieping wordt als woning verhuurd. Bij het station op de modelspoorbaan komen uiteraard origineel Noorse seinen.

5. Landhandel Bakketun. Een winkel waar je bijna alles kunt kopen voor een goed leven in het noorden van Noorwegen. Bij ons al uitgestorven. Hier nog in volle glorie te zien.

6. Lokomotievenloods met draaischijf Majavatn. Dat een lokomotievenloods er niet uit hoeft te zien als die bekende loods van Vollmer, bewijst deze plek. Een lichtgroen geverfde loods met een echte Noorse draaischijf, geheel bekleed met, hoe kan het anders, hout. Om ‘s-nachts voor de bittere kou in de winter veilig te zijn. Hier wordt gerangeerd en is een groot aantal typen Noorse diesellocomotieven te zien. Van de Di 2 tot de Di 12 en diverse particuliere loc’s.

locomotievenloods Majavatn met draaischijf gefotografeerd in 2016; de loods wordt gebruikt voor treinstellen en onderhoudstreinen, in de winter geen overbodige luxe.

7. Meråkerbanen. Een aftakking van de Nordlandsbanen, die verbinding geeft met Östersund in Zweden. Dit is de enige aftakking, waar men vanaf de Nordlandsbanen naar Zweden kan reizen. Met Zweeds rijdend materieel.

Op de modelspoorbaan komt de trein vanuit een sneeuwtunnel en passeert vervolgens de poolcirkel op het Saltfjellet. Daarna wordt de Dalselv bij Nordrana, het fjord overgestoken met een vakwerkbrug. Vervolgens stopt de trein bij het station Hell. Daarna rijdt de trein achter de locomotievenloods met draaischijf van Majavatn langs en verdwijnt in een tunnel. Hier ligt ook de aftakking naar de Meråkerbanen. De uitgebeelde situatie is rond het jaar 2000.

Bouw modelspoorbaan

De constructie van de modelbaan is gelijk aan die van onze andere Noorse baan Flåmsbana Berekvam. Dus modules met een mooi Noors landschap op een los onderstel, goede LED-verlichting en originele achtergrondfoto’s. Toch zal deze nieuwe baan een heel andere sfeer uitstralen. Het landschap in het noorden is nu eenmaal anders dan in de rest van Noorwegen. Ook op de Nordlandsbanen zullen de treinen digitaal en computergestuurd rijden.

Centraal in de baan komt het station van Hell met omgeving, volledig in model op schaal 1:87. Links daarvan komt de brug over de Dalselv bij Nordrana en de passage van de poolcirkel. Rechts van station Hell de aftakking van de Meråkerbanen, de landhandel Bakketun en de locomotievenloods met draaischijf van Majavatn.

plattegrond baanontwerp

De lengte van het gedetailleerde gedeelte van de baan is 6 meter bij een hoogteverschil van 90 cm. De baan is 1 meter diep, waardoor het noord-Noorse landschap goed tot zijn recht komt. Het benodigde oppervlak is circa 11 x 4.50 meter, zonder de informatiehoek met TV. Deze vraagt een extra breedte; het totaal bedraagt dan circa 12.50 x 4.50 meter. Net buiten het gedetailleerde deel van de baan is een fiddle yard (klikken) voor de treinwisseling op de Meråkerbanen gepland. De lengte daarvan is circa 1.30 m. Het 7-sporige opstelstation aan de achterkant van de baan zorgt voor een gevarieerde treinenloop. De modulaire samenstelling vergemakkelijkt het transport in een bestelbusje.

Vorderingen bouw modelspoorbaan

De bouw vordert gestaag. Het onderstel met de van populierenhout gemaakte modulebakken is gereed. Alle bedradingen voor de treinenloop en computerbesturing zijn aangebracht, voor zowel de Nordlandsbanen  als de Merakerbanen. Ook de doorverbindingskabels tussen de modulebakken zijn gereed. Het straks niet-zichtbare werk is dus gedaan.

De basis van de 5 modules, nog zonder de achtergrondmodules.

Het landschap, opgebouwd uit geëxtrudeerd polystyreen hardschuim (styrodur) dat later wordt vergroend, is in hoofdlijnen gereed. De rails en wissels zijn gelegd. De draaischijf is aangebracht, aangesloten en werkend. Een gedeelte van de gebouwen is eveneens gereed. De echt Noorse uitrijseinen bij het station zijn aangeschaft..

De achtergrond is in bewerking. De achtergrondfoto sluit aan op het gedetailleerde landschap (op dezelfde manier als bij de baan Flamsbana Berekvam).  Deze is opgebouwd uit ongeveer 20 foto’s. Al deze zelf gemaakte foto’s zijn in de afgelopen jaren genomen langs de Nordlandsbanen. Zoals van het Saltfjellet (waar de trein de poolcirkel passeert) en van de Lyngsalpan. Achter de locomotievenloods komt een foto van een steile, gedeeltelijk groene, rotswand die typisch is voor delen van de Nordlandsbanen. In dit geval die bij station Grong.

Gewerkt wordt aan de bomen, onder andere de fjellberken die groeien in het hoge noorden langs de Nordlandsbanen.

De detaillering van de baan is gaande. Op de foto is de opbouw van de sneeuwtunnel op het Saltfjellet  goed te zien. Het dak bestaat uit golfplaten, op de foto overigens niet gemonteerd. Met alvast een diesellocomotief Di4 van de NSB, die de sneeuwtunnel verlaat. Geheel uit hout naar origineel voorbeeld in een slechte onderhoudstoestand rond het jaar 2000. Recente foto’s laten de nog verdergaande afbrokkeling van de constructie zien.

 

 

 

 

 

 

De landschapsbouw van de twee modules is gaande over een lengte van ongeveer twee en een halve meter. Onderstaande foto laat de eerste fase zien: het ruwe landschap met de sneeuwtunnel op het Saltfjellet en de brug over de Dalselv in de buurt van Mo I Rana. Nog zonder de boothuisjes, het poolcirkel-monument, bomen, struiken en andere details. Op de houten plaat komt de achtergrondfoto. Op de rails een Di 4 diesellocomotief van de NSB met nydesign personenwagons type B3, ook van de NSB.

Links twee uitvergrote (helaas wat onscherpe) foto’s van de overgang tussen gebouwd landschap en achtergrondfoto.

Verder een foto van de draaischijf met de locomotievenloods Majavatn in aanbouw. Deze komt op de meest rechtse module.

 

 Rollend materieel modelspoorbaan

Bij een mooi landschap op de modelspoorbaan hoort ook het juiste rollend materieel. Op de Nordlandsbanen worden treinen ingezet, die daadwerkelijk op deze lijn rijden of gereden hebben. Dit alles vanaf de opening van de complete lijn in 1962 tot 2020. Dit is de periode dat nog uitsluitend personentreinen van de NSB op deze lijn reden.

De Nordlandsbanen is niet geëlektrificeerd. Dat betekent dat op het spoor gedieseld wordt. Met vele typen ronkende diesellocomotieven, die personen- en goederentreinen trekken. Vanaf het begin rijden er railbussen, later vervangen door 2-delige treinstellen. En uiteraard ook werktreinen. Regelmatig wordt met historische museumtreinen gereden.

Op een gedeelte van de baan wordt gereden en gerangeerd met de treinen van de Meråkerbanen. Hier wordt met Zweeds materieel gereden, getrokken door Noorse en Zweedse locomotieven.

De baan is ontworpen voor een maximale treinlengte van 2.50 meter. Dat komt overeen met 1 diesellocomotief en 7 personenrijtuigen. De getrokken treinen rijden met 1 diesellocomotief of met 2 diesellocomotieven in voorspan.

De personentreinen worden op de modelspoorbaan allemaal getrokken door locomotieven van de NSB. De personenrijtuigen waren in de zestiger en zeventiger jaren roodbruin van kleur (gammel design, met gele langsstreep en mellom design zonder gele langsstreep). Gevolgd door rood met nieuw NSB logo (nydesgn). De huidige kleurstelling, ingevoerd vanaf 2007, is rood/grijs met oranje deuren (siste design). Op de modelspoorbaan komen al deze kleurstellingen voorbij. De huidige standaardsamenstelling van de dag/nachttrein op de Nordlandsbanen bevat uitsluitend 2e klas rijtuigen. Met een restauratiewagon en een comfortwagon met gratis koffie en snacks, maar ook een wagon voor huisdieren en eentje voor gezinnen met kinderen.

Bij het goederenvervoer rijden veel treinen van particuliere ondernemingen; dat geeft een gevarieerd en kleurrijk beeld op de baan. Behalve van de NSB rijden er goederentreinen van Baneservice, Cargonet, Cargolink, Three T en Railcare op de modelspoorbaan. Dit zijn NOHAB,s, Euro 4000 loc’s en MZ loc’s, oorspronkelijk afkomstig uit Denemarken en Zweden.

een van oorsprong deense dieselocomotief van Baneservice, de naam spreekt voor zich

Colofon

Ontwerp modelspoorbaan en bouw landschapsgedeelte: Hans Peters. Opstelmodule, bedieningslessenaar en computersturing: leden van MST de Maaslijn. Rollend materieel: Tonny van Loon en Hans Peters. Foto’s: Hans Peters copyright. Tekst: Hans Peters.

Zie ook you tube hans peters railroad movies voor meer beelden van de spoorwegen in Noorwegen

Nog meer filmpjes:

  • Dovre- en Nordlandsbanen Oppdal, Otta, Ringebu en Dombås van Dovrebanen. Daarna Verdalsøra, Trofors, Mosjøen, Mo I Rana, The Arctic Circle, Fauske en Bodø van Nordlandsbanen
  • Nordlandsbanen deel 1 en deel 2  van DuE hobbyfilmer
  • Klein stukje Nordlandsbanen van de NRK noorse televisie
  • Passage poolcirkel op de Nordlandsbanenin 2012
  • Di 4 in voorspan Di 3 Nohab in 1990 met personentreinen
  • Di 4 en Di 3 Nohab op de Nordlandsbanen in 1993
  • Opening gehele lijn in 1962 nog in zwart wit.
  • Nordlandsbanen cabinerit 2009 en 2014 in de winter, minutt for minutt beide bijna 10 uur film
  • Met de stoomtrein op de Nordlandsbanen tot Lønsdal op Saltfjellet en verder per bus naar Bodø in 1948 met de titel Nordlandsbanen tot Bodø!
    Infofilm gemaakt door Norsk Film en NSB in 1948 over de plannen en werkzaamheden om de Nordlandsbanen-route naar Bodø te voltooien. Op 10 december 1947 openden de Nordlandsbanen het stuk van Dunderland in Rana naar Lønsdal op de Saltfjellet, een stuk dat voornamelijk werd gebouwd met behulp van Sovjet- en Servische krijgsgevangenen. De film concentreert zich op het werk dat onderweg is op de laatst geplande route, via Saltdal naar Rognan, Fauske, Tverlandet en Bodø. Van Wilhelm Bjørset.