Nordlandsbanen – met de trein over de poolcirkel

Nordlandsbanen met de trein over de poolcirkel

Ontwerp en bouw: Hans Peters. Bouwperiodes: november 2018 – mei 2019 en oktober 2019 tot nu.

Korte kenschets modelspoorbaan

Een nieuwe Noorse modelspoorbaan in aanbouw, waar de treinen over de poolcirkel rijden. Naar originele voorbeelden van de Nordlandsbanen en Meråkerbanen in het noorden van Noorwegen. De Nordlandsbanen, van Trondheim naar Bodø, heeft een lengte van 730 km. Wie in Oslo aankomt moet eerst nog 550 km per spoor reizen naar Trondheim. De Nordlandsbanen is ook en vooral een verhaal over landschappen. Deze volgt de kustlijn, gaat door groen beboste dalen en hoog over fjellgebieden. Een spoorlijn met tunnels, vele watervallen, kolkende rivieren en weidse landschappen. Net na Trondheim, bij Hell, begint de Meråkerbanen over een lengte van 70 km naar de grensplaats Storlien, waar de spoorlijn doorgaat naar Östersund in Zweden (150 km).

ergens in dit landschap passeert de trein van de Nordlandsbanen de poolcirkel

De nieuw samengestelde film over de Nordlandsbanen laat U kennis maken van de treinen op de Nordlandsbanen. De Noorse spoorwegen (NSB) heeft een kort filmpje gemaakt over deze spoorlijn. Meer informatie over de Nordlandsbanen en de ontwikkeling van de spoorwegen in Noorwegen is te vinden op de pagina Spoorlijnen in noord Noorwegen  en de pagina Historie Noorse spoorwegen van deze site. De oorlogstyijd 1940-1945 is een zwarte bladzijde in de historie van deze lijn. Wat pas enkele jaren geleden ook erkend is door de NSB.

tip: woorden in kleur in de tekst bevatten een link naar een andere pagina of site met meer gegevens.

Op de modelspoorbaan konden uiteraard slechts delen van de in werkelijkheid 730 km lange Nordlandsbanen uitgewerkt worden. Leidraad is het laten zien van de overgang van het ruige landschap van de poolcirkel naar het voor velen onverwacht groene landschap elders op de Nordlandsbanen. Verschillende thema’s en situaties, die typisch zijn voor de Nordlandsbanen, zijn  tot een aantrekkelijk geheel samengesmeed. De achtergrond laat noord-Noorwegen zien met het Saltfjellet (waar de trein de poolcirkel passeert) en de Lyngsalpan met besneeuwde spitse toppen, maar ook de groen beboste hellingen en steile rotswanden.

Gekozen is voor een aantal hoofdthema’s en detailthema’s. Allemaal naar origineel voorbeeld. Hoofdthema’s zijn de passage van de poolcirkel, de spoorbrug bij Mo I Rana, het station van Hell en de locomotievenloods met draaischijf van Majavatn. Het sporenplan is gebaseerd op dat van Fauske.

Wonen, werken en recreëren van mensen komt tot uitdrukking in een aantal detailthema’s. Een haventje, meerdere boothuisjes, woningen uit Klungreset, Kjerringøy en Mo I Rana en een landwinkel Bakketun-Konsum. Waaruit blijkt dat niet alle huizen hier rood geschilderd zijn. Het landschap is gebouwd naar originele voorbeelden. Verstopt in het landschap zijn wilde dieren te zien. Van veel plekken op de baan zijn verhalen te vertellen, zoals over Hell Godshus en de aanleg in oorlogstijd.

Deze baan is privé-eigendom van Hans Peters. Hans Peters presenteert deze baan samen met leden van MST de Maaslijn op tentoonstellingen.

Een modelspoorbaan met acht verschillende motieven

1. Polarsirkelen. De ruige hoogvlakte van de poolcirkel, het Saltfjellet, met een sneeuwtunnel en natuurlijk een heus monument dat de poolcirkel markeert. Vele stroompjes met water monden uit een een beek, die naar het fjord voert. Een glooiend en rotsachtig terrein met de kale toppen. Maar ook met fjellberken.

markering passage poolcirkel

een diesellocomotief type Di 4 met personenrijtuigen type B5 op het Saltfjellet

2. Brug Mo I Rana. Het ruige landschap van de poolcirkel gaat over in een meer groen landschap bij Mo I Rana. Hier staan tijdens de zomer de seringen in bloei. Met grotere berken en andere bomen. Over de rivier Dalselv ligt een relatief korte brug, die typisch is voor de Nordlandsbanen. Aangelegd in oorlogstijd. De landhoofden en de constructie moesten na de oorlog versterkt worden. De rivier Dalselv komt uit in de Ranafjord.

spoorbrug over de Dalselv

Anderhalve kilometer ten zuiden van Mo i Rana lag ook een station met de naam Dalselv. Dit station, geopend maart 1942, werd in mei 1958 gedegradeerd tot een halteplaats. Nog tot 1 januari 1989 kon men hier in- en uitstappen. Het stationsgebouw, ontworpen door NSB Arkitektkontor, werd in 1974 gesloopt.
 
3. Rood geverfde boothuisjes aan het fjord bij Mo I Rana dicht tegen de spoorlijn aangebouwd met een kleine aanlegplaats. Men is hier volop bezig in de zomerdag. Met een rek voor het drogen van vis: de klipfisk.

boothuisjes langs fjord en spoorlijn

4. Station Hell.  Een mysterieuze plek op de Nordlandsbanen is Hell Gods Expedition. Waarschijnlijk een van de meest gefotografeerde goederenloodsen in Europa. Toeristen van over de hele wereld komen naar deze plek, alleen al vanwege de naamgeving van de goederenloods. Het station is vanaf 1992 onbemand. De treinen stoppen sinds 2018 langs een nieuw aangelegd perron, iets ten westen van het stationsgebouw uit 1902. De begane grond is in gebruik als wachtkamer en als kantoorruimte voor de Bane NOR (afsplitsing van de NSB). De bovenverdieping wordt als woning verhuurd. Bij het station op de modelspoorbaan komen uiteraard origineel Noorse seinen.

5. Landhandel Bakketun – Konsum. Een winkel waar je bijna alles kunt kopen voor een goed leven in het noorden van Noorwegen. Bij ons al uitgestorven. Hier nog in volle glorie te zien, gebouwd op basis van het kant en klaar model van NMJ-JECO (zie foto).

6. Lokomotievenloods met draaischijf Majavatn. Dat een lokomotievenloods er niet uit hoeft te zien als die bekende loods van Vollmer, bewijst deze plek. Een lichtgroen geverfde loods met een echte Noorse draaischijf, geheel bekleed met, hoe kan het anders, hout. Om ‘s-nachts voor de bittere kou in de winter veilig te zijn. Hier wordt gerangeerd en is een groot aantal typen Noorse diesellocomotieven te zien. Van de Di 2 tot de Di 12 en diverse particuliere loc’s.

locomotievenloods Majavatn met draaischijf gefotografeerd in 2016; de loods wordt gebruikt voor treinstellen en onderhoudstreinen, in de winter geen overbodige luxe.

7. Houten woningen naar origineel voorbeeld uit Klungreset, Kjerringøy en Mo I Rana. In de kleuren rood, geel, groen en wit; een bewijs dat niet alle huizen in Noorwegen rood geschilderd zijn. Woningen waaraan Noorse vlaggen wapperen.

woning Klungreset

8. Meråkerbanen. Een aftakking van de Nordlandsbanen, die verbinding geeft met Östersund in Zweden. Dit is de enige aftakking, waar men vanaf de Nordlandsbanen naar Zweden kan reizen. Met Zweeds rijdend materieel. En omloop van diesellocomotieven.

Bouw modelspoorbaan

De constructie van de modelbaan is gelijk aan die van onze andere Noorse baan Flåmsbana Berekvam. Dus modules met een mooi Noors landschap op een los onderstel, goede LED-verlichting en originele achtergrondfoto’s. Toch zal deze nieuwe baan een heel andere sfeer uitstralen. Het landschap in het noorden is nu eenmaal anders dan in de rest van Noorwegen. Ook op de Nordlandsbanen zullen de treinen digitaal en computergestuurd rijden.

plattegrond baanontwerp

Op de modelspoorbaan komt de trein vanuit een sneeuwtunnel en passeert vervolgens de poolcirkel op het Saltfjellet. Daarna wordt langs het fjord Nordrana met een vakwerkbrug de rivier Dalselv overgestoken. Vervolgens stopt de personentrein bij het station Hell. Goederentreinen rijden door. Daarna rijdt de trein verder, passeert daarbij de locomotievenloods met draaischijf van Majavatn en verdwijnt in een tunnel. Hier ligt ook de aftakking naar de Meråkerbanen naar Zweden. Treinen uit Zweden komen hier aan en vertrekken ook weer na omlopen van de diesellocomotief.

De lengte van het gedetailleerde gedeelte van de baan is 6 meter bij een hoogteverschil van 90 cm. De baan is 1 meter diep, waardoor het noord-Noorse landschap goed tot zijn recht komt. Het benodigde oppervlak is circa 11 x 4.50 meter, zonder de informatiehoek met TV. Deze vraagt een extra breedte; het totaal bedraagt dan circa 12.50 x 4.50 meter. Net buiten het gedetailleerde deel van de baan is een fiddle yard (klikken) voor de treinwisseling op de Meråkerbanen gepland. De lengte daarvan is circa 1.30 m. Het 7-sporige opstelstation aan de achterkant van de baan zorgt voor een gevarieerde treinenloop. De modulaire samenstelling vergemakkelijkt het transport in een bestelbusje.

Vorderingen bouw modelspoorbaan

De bouw vordert gestaag. Het onderstel met de van populierenhout gemaakte modulebakken is gereed. Alle bedradingen voor de treinenloop en computerbesturing zijn aangebracht, voor zowel de Nordlandsbanen  als de Merakerbanen. Ook de doorverbindingskabels tussen de modulebakken zijn gereed. Het straks niet-zichtbare werk is dus gedaan.

De basis van de 5 modules, nog zonder de achtergrondmodules.

Het landschap, opgebouwd uit geëxtrudeerd polystyreen hardschuim (styrodur) dat later wordt vergroend, is in hoofdlijnen gereed. De rails en wissels zijn gelegd. De draaischijf is aangebracht, aangesloten en werkend. Een gedeelte van de gebouwen is eveneens gereed. De echt Noorse uitrijseinen bij het station zijn aangeschaft..

De achtergrond is in bewerking. De achtergrondfoto sluit aan op het gedetailleerde landschap (op dezelfde manier als bij de baan Flamsbana Berekvam).  Deze is opgebouwd uit ongeveer 20 foto’s. Al deze zelf gemaakte foto’s zijn in de afgelopen jaren genomen langs de Nordlandsbanen. Zoals van het Saltfjellet (waar de trein de poolcirkel passeert) en van de Lyngsalpan. Achter de locomotievenloods komt een foto van een steile, gedeeltelijk groene, rotswand die typisch is voor delen van de Nordlandsbanen. In dit geval die bij station Grong.

Gewerkt wordt aan de bomen, onder andere de fjellberken die groeien in het hoge noorden langs de Nordlandsbanen. Tussendoor ontstaan de zelfbouwhuizen, zoals de boothuisjes, de vakantiehuisjes, de woonhuizen Klungreset, Kjerringøy en Mo I Ranaen de winkel Bakketun-Konsum.

De detaillering van de baan is gaande. Op de foto is de opbouw van de sneeuwtunnel op het Saltfjellet  goed te zien. Het dak bestaat uit golfplaten, op de foto overigens niet gemonteerd. Met alvast een diesellocomotief Di4 van de NSB, die de sneeuwtunnel verlaat. Geheel uit hout naar origineel voorbeeld in een slechte onderhoudstoestand rond het jaar 2000. Recente foto’s laten de nog verdergaande afbrokkeling van de constructie zien.

 

 

 

 

 

 

Onderstaande foto laat de eerste twee meter zien: het ruwe landschap met de sneeuwtunnel op het Saltfjellet en de spoorbrug over de Dalselv bij Mo I Rana. Nog zonder de boothuisjes, het poolcirkel-monument, bomen, struiken en andere details. Op de houten plaat komt in de volgende fase de achtergrondfoto. Op de rails een Di 4 diesellocomotief van de NSB met nydesign personenwagons type B3, ook van de NSB.

Verder een foto van de draaischijf met de locomotievenloods Majavatn in aanbouw.

Deze komt op de meest rechtse module.

Het sporenplan bij het station krijgt al vorm. Het houten middenperron bestaat uit houten planken, in de vorm zoals die jarenlang in Hell in gebruik was. Het landschap is in de bouwfase nog kaal zonder struiken, bomen en verdere detaillering. Ook de achtergrond ontbreekt nog.

 Rollend materieel modelspoorbaan

Bij een mooi landschap op de modelspoorbaan hoort ook het juiste rollend materieel. Op de Nordlandsbanen worden treinen ingezet, die daadwerkelijk op deze lijn rijden of gereden hebben. Dit alles vanaf de opening van de complete lijn in 1962 tot 2020. Dit is de periode dat nog uitsluitend personentreinen van de NSB op deze lijn reden.

De Nordlandsbanen is niet geëlektrificeerd. Dat betekent dat op het spoor gedieseld wordt. Met vele typen ronkende diesellocomotieven, die personen- en goederentreinen trekken. Vanaf het begin rijden er railbussen, later vervangen door 2-delige treinstellen. En uiteraard ook werktreinen. Regelmatig wordt met historische museumtreinen gereden.

Op een gedeelte van de baan wordt gereden en gerangeerd met de treinen van de Meråkerbanen. Hier wordt met Zweeds materieel gereden, getrokken door Noorse en Zweedse locomotieven.

De baan is ontworpen voor een maximale treinlengte van 2.50 meter. Dat komt overeen met 1 diesellocomotief en 7 personenrijtuigen. De getrokken treinen rijden met 1 diesellocomotief of met 2 diesellocomotieven in voorspan.

De personentreinen worden op de modelspoorbaan allemaal getrokken door locomotieven van de NSB. De personenrijtuigen waren in de zestiger en zeventiger jaren roodbruin van kleur (gammel design, met gele langsstreep en mellom design zonder gele langsstreep). Gevolgd door rood met nieuw NSB logo (nydesgn). De huidige kleurstelling, ingevoerd vanaf 2007, is rood/grijs met oranje deuren (siste design). Op de modelspoorbaan komen al deze kleurstellingen voorbij. De huidige standaardsamenstelling van de dag/nachttrein op de Nordlandsbanen bevat uitsluitend 2e klas rijtuigen. Met een restauratiewagon en een comfortwagon met gratis koffie en snacks, maar ook een wagon voor huisdieren en eentje voor gezinnen met kinderen.

Bij het goederenvervoer rijden veel treinen van particuliere ondernemingen; dat geeft een gevarieerd en kleurrijk beeld op de baan. Behalve van de NSB rijden er goederentreinen van Baneservice, Cargonet, Cargolink, Three T en Railcare op de modelspoorbaan. Dit zijn NOHAB,s, Euro 4000 loc’s en MZ loc’s, oorspronkelijk afkomstig uit Denemarken en Zweden.

een van oorsprong deense dieselocomotief van Baneservice, de naam spreekt voor zich

Colofon

Ontwerp modelspoorbaan en bouw landschapsgedeelte: Hans Peters. Opstelmodule, bedieningslessenaar en computersturing: leden van MST de Maaslijn. Rollend materieel: Tonny van Loon en Hans Peters. Foto’s: Hans Peters copyright. Tekst: Hans Peters.

Zie ook you tube hans peters railroad movies voor meer beelden van de spoorwegen in Noorwegen

Nog meer filmpjes:

  • Dovre- en Nordlandsbanen Oppdal, Otta, Ringebu en Dombås van Dovrebanen. Daarna Verdalsøra, Trofors, Mosjøen, Mo I Rana, The Arctic Circle, Fauske en Bodø van Nordlandsbanen
  • Nordlandsbanen deel 1 en deel 2  van DuE hobbyfilmer
  • Klein stukje Nordlandsbanen van de NRK noorse televisie
  • Passage poolcirkel op de Nordlandsbanenin 2012
  • Di 4 in voorspan Di 3 Nohab in 1990 met personentreinen
  • Di 4 en Di 3 Nohab op de Nordlandsbanen in 1993
  • Opening gehele lijn in 1962 nog in zwart wit.
  • Nordlandsbanen cabinerit 2009 en 2014 in de winter, minutt for minutt beide bijna 10 uur film
  • Met de stoomtrein op de Nordlandsbanen tot Lønsdal op Saltfjellet en verder per bus naar Bodø in 1948 met de titel Nordlandsbanen tot Bodø!
    Infofilm gemaakt door Norsk Film en NSB in 1948 over de plannen en werkzaamheden om de Nordlandsbanen-route naar Bodø te voltooien. Op 10 december 1947 openden de Nordlandsbanen het stuk van Dunderland in Rana naar Lønsdal op de Saltfjellet, een stuk dat voornamelijk werd gebouwd met behulp van Sovjet- en Servische krijgsgevangenen. De film concentreert zich op het werk dat onderweg is op de laatst geplande route, via Saltdal naar Rognan, Fauske, Tverlandet en Bodø. Van Wilhelm Bjørset.